***
CƯ SĨ THIỆN PHÚC TRẦN NGỌC
MỘT ĐỜI PHỤNG SỰ ĐẠO PHÁP QUA NGÒI BÚT
Trong dòng chảy văn học Phật giáo Việt Nam hải ngoại đương đại, Cư sĩ Thiện Phúc là một trong những cây bút đặc biệt, đã dành trọn đời mình cho sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh bằng văn tự. Với hơn 300 tác phẩm lớn nhỏ trải dài trên nhiều lãnh vực như Phật học, Thiền học, Duy thức học, lịch sử Phật giáo, văn hóa miền Nam Việt Nam và các công trình Từ điển Phật học song ngữ Việt-Anh đồ sộ, ông đã để lại một dấu ấn sâu đậm trong nền văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại.
Cư sĩ Thiện Phúc, thế danh Trần Ngọc, còn được biết với bút hiệu “Người Long Hồ”, sinh năm 1949 tại làng Long Hồ, quận Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long. Ông lớn lên trong khung cảnh thanh bình của miền Tây Nam Bộ, nơi dòng Cửu Long hiền hòa bồi đắp phù sa và nuôi dưỡng tâm hồn chất phác của người dân quê Nam Bộ. Sinh trưởng trong một gia đình nghèo nhưng giàu truyền thống đạo đức và tín ngưỡng Phật giáo, ông sớm hấp thụ tinh thần từ bi và đời sống hướng thiện từ Ông bà Ngoại và Song thân, vốn là những Cư sĩ thuần thành của Hệ phái Khất Sĩ do Tổ Sư Minh Đăng Quang khai sáng.
Thuở thiếu thời, ông theo học tại trường Trung học Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long. Tuy học rất giỏi và từng được lãnh thưởng toàn trường sau khi đậu Tú tài một vào năm 1968, nhưng vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, ông buộc phải dừng việc học để phụ giúp cha mẹ nuôi các em còn nhỏ. Tuy vậy, với ý chí tự học phi thường, ông vẫn tiếp tục miệt mài đèn sách, tự học để thi đậu Tú tài II vào năm 1969. Rồi sau này đã hoàn tất văn bằng Cử nhân Anh văn và Cử nhân Việt-Hán tại Viện Đại Học Cần Thơ.
Đặc biệt, vào cuối năm 1969, ông có cơ hội sang Hoa Kỳ trong chương trình du học ngành hàng không, theo học bay tại hai tiểu bang Texas và Georgia. Trong khoảng thời gian từ năm 1969 đến năm 1970 tại Mỹ, ông đã có dịp đi nhiều nơi trên đất nước Hoa Kỳ. Tuy nhiên, vào thời điểm ấy, cộng đồng người Việt tại Mỹ còn rất ít, hầu như chưa có chùa Việt Nam nào hiện diện. Trong ký ức của ông, những ngày sống nơi xứ lạ đã gieo vào lòng mình nhiều suy tư về quê hương và đạo pháp. Ông kể rằng lúc ấy ông chỉ giữ bên mình một quyển sách tiếng Anh về Phật giáo mang tựa đề “Buddhism”, để đọc vào mỗi cuối tuần hay những lúc rảnh rỗi, như một nguồn an ủi tinh thần giữa nơi đất khách.
Sau biến cố lịch sử năm 1975, cũng như bao người dân miền Nam Việt Nam, cuộc đời ông trải qua nhiều thăng trầm nghiệt ngã của chiến tranh và thời cuộc. Ông từng sống qua những năm tháng lao đao, tù đày và cuối cùng vượt biên thoát khỏi quê hương vào năm 1984. Trong thời gian tạm cư tại trại tỵ nạn Bataan, Phi Luật Tân, ông được đồng bào tín nhiệm giao trọng trách Trưởng Vùng 9. Chính tại nơi đây, ông đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, đạo đức và tận tụy phục vụ cộng đồng, nên được chính phủ Phi Luật Tân chính thức vinh danh vào tháng 1 năm 1985. Ngày 21 tháng 1 năm 1985, phu nhân Tổng thống Ferdinand Marcos là bà Imelda Marcos đã đích thân đến trại Bataan để tuyên dương ông như một người lãnh đạo gương mẫu, luôn hết lòng giúp đỡ đồng bào tỵ nạn.
Đến Hoa Kỳ định cư vào năm 1985, ông trở thành đệ tử của Hòa Thượng Thích Giác Nhiên và tiếp tục con đường phụng sự xã hội bằng giáo dục. Cùng năm ấy, ông thi đậu vào ngành Giáo Dục Phục Hồi của tiểu bang California, đảm trách công việc cố vấn và giáo viên cho học sinh khuyết tật. Đến năm 1988, ông tiếp tục thi đậu vào chức vụ Trưởng Phòng Giáo Dục Phục Hồi tại quận hạt Los Angeles. Trong hơn một phần tư thế kỷ phục vụ, ông luôn được đồng nghiệp và chính quyền tiểu bang kính trọng như một nhà giáo dục mẫu mực, tận tâm và đầy lòng nhân ái. Khi hưu trí vào cuối năm 2012, ông được Bộ Giáo Dục Phục Hồi California chính thức vinh danh vì những cống hiến xuất sắc cho hàng ngàn học sinh và người khuyết tật.
Tuy nhiên, điều đáng kính phục nhất nơi Cư sĩ Thiện Phúc chính là đại nguyện hoằng pháp bằng ngòi bút. Sau khi nghỉ hưu, thay vì chọn đời sống an nhàn, ông đã dành toàn bộ thời gian còn lại để biên soạn kinh sách Phật giáo. Với nghị lực hiếm có, ông đã hoàn thành hơn 300 tác phẩm đồ sộ về Phật pháp, Thiền học, Duy thức, Bồ Tát đạo, lịch sử Phật giáo và văn hóa dân tộc.
Đặc biệt, bộ “Từ Điển Phật Học Việt-Anh-Phạn-Pali” gồm 6 tập và bộ “Từ Điển Phật Học Anh-Việt” gồm 10 tập được xem là những công trình biên khảo công phu có giá trị lớn đối với giới nghiên cứu Phật học Việt Nam hải ngoại. Chính nhờ những đóng góp to lớn ấy mà vào năm 2007, ông được tổ chức Heritage Registry of Who’s Who của Hoa Kỳ chính thức vinh danh.
Không chỉ là một học giả Phật giáo, Cư sĩ Thiện Phúc còn là một người con nặng lòng với quê hương miền Nam Việt Nam. Hàng chục tác phẩm khảo cứu của ông về Đất Phương Nam, Nam Kỳ Lục Tỉnh, Vĩnh Long, lịch sử khai phá phương Nam và văn hóa miền Tây Nam Bộ cho thấy một trái tim luôn thao thức với cội nguồn dân tộc.
Suốt cả cuộc đời mình, Cư sĩ Thiện Phúc đã sống đúng với tinh thần “hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi sự nghiệp.” Hơn 300 tác phẩm của ông không chỉ là thành quả của trí tuệ và nghị lực phi thường, mà còn là món quà pháp bảo quý báu dành cho nhiều thế hệ người con Phật hôm nay và mai sau.
Bản thân tôi hân hạnh được gặp Cư sĩ Thiện Phúc nhiều lần trong đời. Lần đầu tiên là tại Tu Viện Quảng Đức, Melbourne, Úc Châu, sau mùa Vu Lan năm 2005, khi ấy Cư sĩ tháp tùng và làm thị giả cho Sư Phụ của mình là Đại Lão Hòa Thượng Thích Giác Nhiên trong chuyến hoằng pháp tại Úc Châu. Qua phong thái điềm đạm, khiêm cung và chân thành, tôi cảm nhận nơi cư sĩ một tấm lòng tha thiết với Tam Bảo và một đời tận tụy phụng sự Phật pháp.
Về sau, trong nhiều chuyến tôi sang Hoa Kỳ giảng pháp tại vùng Little Saigon, miền Nam California, Cư sĩ thường đến thăm tôi tại Thiền Đường Ngọc Sáng của ông bà Cư sĩ Quảng Hương, Quảng Peter. Mỗi lần gặp gỡ là mỗi lần có thêm những câu chuyện đạo vị xoay quanh việc học Phật, nghiên cứu Phật học và hoằng truyền Chánh pháp giữa xã hội hiện đại. Đặc biệt, vào năm 2009, cư sĩ đã thân tặng tôi bộ Phật Học Từ Điển Anh–Việt gồm 8 tập, lần tái bản thứ hai, là một công trình biên khảo rất công phu và giá trị mà Cư sĩ đã dày công thực hiện trong nhiều năm tháng.
Đầu năm 2026, chúng tôi lại có duyên lành đàm đạo qua điện thoại viễn liên. Trong cuộc trò chuyện thân tình ấy, tôi có dịp hỏi thăm Cư sĩ về quá trình biên soạn và xuất bản kinh sách Phật giáo suốt mấy chục năm qua (mời xem bài).. Điều khiến tôi vô cùng cảm phục là mặc dù tuổi đã cao, Cư sĩ vẫn giữ được tâm nguyện hoằng pháp không mỏi mệt. Sau cuộc trò chuyện ấy, Cư sĩ đã hoan hỷ gởi tặng toàn bộ hơn 300 tác phẩm của mình để chúng tôi lưu trữ và phổ biến trên trang nhà Quảng Đức, như một cách lưu lại kho tàng tri thức Phật học quý báu cho hàng hậu học mai sau.
Từ bên phải: Cư Sĩ Thiện Phúc Trần Ngọc, TT Nguyên Tạng, Hòa Thượng Giác Nhiên
& 1 đệ tử (hình chụp tại Trai Đường Tu Viện Quảng Đức, Melbourne, Úc Châu vào tháng 8 năm 2005)
Tôi viết vài dòng giới thiệu này với tất cả lòng kính trọng và niềm quý mến dành cho Cư sĩ Thiện Phúc, như một lời tán thán công đức của một người cư sĩ suốt đời tận tụy với đạo pháp bằng tâm huyết, trí tuệ và ngòi bút của mình. Trong thời đại mà việc trước tác và nghiên cứu Phật học bằng Việt ngữ ngày càng hiếm hoi, thì công trình hơn 300 tác phẩm của Cư sĩ thật đáng được trân trọng như một thư viện Phật học đồ sộ dành cho cộng đồng người Việt khắp nơi trên thế giới.
Mong rằng quý độc giả của trang nhà Quảng Đức, đặc biệt là thế hệ trẻ Việt Nam sinh trưởng nơi hải ngoại, sẽ dành thời gian đọc, học hỏi và nghiền ngẫm bộ sách song ngữ Việt–Anh quý báu này, để từ đó khám phá chiều sâu trí tuệ, vẻ đẹp từ bi và những giá trị thiết thực của kho tàng giáo lý Phật Đà trong đời sống hiện đại. Đây không chỉ là những trang sách để đọc qua, mà còn là những ngọn đèn chánh pháp có khả năng soi sáng tâm hồn, nuôi dưỡng đạo đức và mở ra con đường an lạc, tỉnh thức cho người học Phật hôm nay và mai sau.
Nguyện cầu hồng ân Tam Bảo từ bi gia hộ Cư sĩ Thiện Phúc sức khỏe kiện khương, thân tâm thường tự tại giữa dòng đời nhiều biến động; luôn đầy đủ đạo lực và thắng duyên, để tiếp tục cống hiến cho đời những trang viết thấm đượm ánh sáng Phật pháp, góp phần khai mở trí tuệ, nuôi lớn niềm tin chánh tín và lan tỏa nguồn an lạc lợi ích đến với muôn người.
Nam Mô Hoan Hỷ Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát.
Viết tại Tu Viện Quảng Đức mùa Phật Đản 2650 (2026)
Chủ Biên Trang Nhà Quảng Đức
Tỳ Kheo Thích Nguyên Tạng