TẠI SAO CH�NG TA PHẢI NGỒI THIỀN?

Giảng tại Hoa Kỳ - 2000.

Muốn ngồi thiền, trước ch�ng ta phải biết l� thuyết, sau mới thực h�nh được. Tại sao ch�ng ta phải ngồi thiền?

Phật dạy trong bốn oai nghi ch�ng ta đều tu được hết. Bốn oai nghi l� đi, đứng, nằm v� ngồi. Tuy nhi�n trong số bốn oai nghi đ�, c�c Thiền sư n�i chỉ c� ngồi l� th� thắng hơn cả. Tại sao? V� l�c b�nh thường, t�m nghĩ suy hơn thua, phải quấy của ch�ng ta dấy khởi li�n tục. Chẳng những n� li�n tục trong l�c b�nh thường, m� ngay cả khi sắp v�o giấc ngủ, m�nh muốn kh�ng m� n� vẫn cứ nghĩ lung tung. Chừng n�o mệt mỏi qu� n� mới chịu nghỉ cho m�nh ngủ. Như vậy l�u nay ch�ng ta bị c�c thứ vọng t�m đ� che đậy l�i k�o m�i.

Phật dạy tất cả ch�ng sanh lu�n hồi sanh tử l� do nghiệp dẫn, m� nghiệp từ đ�u ra? Từ th�n, khẩu, �. Tuy n�i ba nghiệp nhưng thật t�nh � nghiệp l� chủ. Nếu � nghĩ tốt th� th�n l�m tốt, miệng n�i tốt; � nghĩ xấu th� th�n l�m xấu, miệng n�i xấu. N�n � l� chủ động. Nếu � lặng th� nghiệp cũng theo đ� m� dứt.

Tất cả ph�n biệt hơn thua phải quấy đều từ � ph�t sanh. � nghĩ tốt, � nghĩ xấu, � nghĩ phải, � nghĩ quấy v. v� L�u nay ch�ng ta m� lầm cho � đ� l� t�m m�nh v� để cho n� chỉ huy, dẫn m�nh đi trong lu�n hồi sanh tử. Chừng n�o lặng những thứ suy nghĩ ấy, ta mới nhận ra m�nh vẫn nghe biết ph�n biệt r� r�ng m� kh�ng c� sự can thiệp của �. Đ�y ch�nh l� c�i biết ch�n thật hiện tiền, sẵn c� của m�nh. Nhưng v� b�nh thường ch�ng ta chạy theo vọng t�m n�n qu�n mất n�. C�i biết n�y kh�ng tạo nghiệp, kh�ng tạo nghiệp th� l�m sao lu�n hồi?

Cho n�n tu l� để giải tho�t sanh tử. Muốn giải tho�t sanh tử th� phải dừng hết c�c nghiệp, trước nhất l� � nghiệp, v� � chủ động. V� vậy mục đ�ch ch�ng ta ngồi thiền l� để cho � lặng. � lặng rồi th� c�i hằng tri hằng gi�c hiện tiền, chớ kh�ng phải mất m�nh. T�m ch�n thật ấy kh�ng tướng, kh�ng động. C�n � do duy�n theo b�ng d�ng của ngoại cảnh như người vật m� c�, n�n n� lăng xăng lộn xộn ho�i, rồi dẫn m�nh đi tạo nghiệp nữa.

Trọng t�m tu của ch�ng ta l� để trở về với c�i ch�n thật của m�nh. Nh� thiền n�i ch�ng ta như người cỡi tr�u đi t�m tr�u hay c�ng Phật đi cầu Phật, cứ cầu Phật ở ngo�i m� qu�n đi �ng Phật thật m�nh đang c�. Đ� l� c�i lầm đ�ng thương. Dưới con mắt nh� Phật, ch�ng ta kh�ng phải t�m Phật ở đ�u, m� ch�nh t�m hằng tri hằng gi�c của m�nh l� t�m Phật.

Nhưng t�m đ� hiện giờ đang bị những thứ nghĩ suy, ph�n biệt, hơn thua, phải quấy ngăn che li�n tục. Cho n�n ch�ng ta phải dẹp t�m lăng xăng đ� để t�m thật hiện ra. Cũng như mặt trăng s�ng tr�n hư kh�ng bị �ng m�y đen che n�n tối. Nếu nhiều �ng m�y li�n tục che như vậy th� ch�ng ta kh�ng thể n�o thấy mặt trăng được. Ta kh�ng thấy mặt trăng, chớ kh�ng phải kh�ng c� mặt trăng. Cũng như ta kh�ng thấy được Phật của m�nh, chớ kh�ng phải m�nh kh�ng c� Phật.

Tọa thiền ch�nh l� để dừng t�m lăng xăng ấy lại. L�u nay n� l�m chủ m�nh, b�y giờ ta gi�nh quyền l�m chủ lại. Kh�ng chạy theo n� nữa th� n� phải dừng. Ch�ng ta l�m chủ được � niệm lăng xăng đ� l� ch�ng ta l�m chủ được nghiệp. Ngược lại, nếu để n� l�m chủ m�nh th� khi nhắm mắt n� dẫn m�nh đi đ�u m�nh cũng phải chạy theo n�, kh�ng cưỡng lại được.

V� vậy � nghĩa của ngồi thiền rất quan trọng. Ngồi thiền để l�m Phật chớ kh�ng phải ngồi thiền để chơi, hay ngồi thiền theo dưỡng sanh cho khỏe mạnh. Ngồi thiền l� từng bước dừng nh�n tạo nghiệp. Nh�n tạo nghiệp sạch th� nghiệp sạch. Nghiệp sạch th� giải tho�t sanh tử. Khi đ� c�i hằng tri hằng gi�c của m�nh hiện b�y. C�i đ� kh�ng bị nghiệp dẫn n�n n� giải tho�t sanh tử. Sống được với c�i đ� th� ch�ng ta kh�ng c�n khổ trong lu�n hồi nữa. Đ� l� chỗ cứu k�nh của việc tu tập tọa thiền.

Ch�ng ta thường xem người đi�n l� những người đ�ng thương, nhưng kh�ng ngờ m�nh lại giống hệt người đi�n. Bởi v� những chuyện đ�u đ�u năm tr�n năm dưới, cứ lảm nhảm trong đầu ho�i. Người đi�n n�i ra miệng, c�n m�nh th� n�i thầm thầm b�n trong. Hết chuyện n�y tới chuyện kia, chuyện g� m�nh cũng nghĩ được, cũng nhớ được. Cứ như vậy m� lảm nhảm suốt ng�y, kh�ng y�n được một ph�t n�o. Nghĩ nhiều, suy t�nh nhiều th� nặng đầu, như vậy tự m�nh l�m khổ m�nh, chớ c� ai v� đ� đ�u.

B�y giờ ch�ng ta chưa dừng được ho�n to�n những thứ nghĩ tạp nhạp ấy, nhưng nếu l�m chủ được phần n�o, đầu m�nh nhẹ chừng đ�. Người suy nghĩ nhiều th� c� nhiều chuyện, c� khi những chuyện kh�ng đ�ng nghĩ vẫn cứ nghĩ luẩn quẩn m�i, đến chừng c� chuyện cần phải nghĩ th� nghĩ kh�ng ra. Con người thường kỳ lạ như vậy.

Chỉ khi n�o những thứ nghĩ lộn xộn dừng lại, t�m thanh thản th� tr� tuệ mới s�ng, chừng đ� cần nghĩ l� ta nghĩ được ngay. Cho n�n nhiều người n�i "Con c� lỗi khi ngồi thiền thường giải quyết những vấn đề m� ở ngo�i chưa giải quyết được". V� giải quyết được n�n cứ ngồi đ� giải quyết ho�i, th�nh ra qu�n tu. Đ� l� một lẽ thật. Tại v� khi ngồi thiền, t�m hơi y�n một ch�t, bỗng nhớ lại vấn đề trước kia m�nh bế tắc, b�y giờ tự nhi�n s�ng ra, thấy rất r�. Thấy hay qu�, n�n m�nh lo giải quyết m� qu�n mất mục đ�ch ch�nh của m�nh l� ngồi cho t�m y�n.

Như vậy để thấy rằng mục đ�ch tu của ch�ng ta l� để t�m được tĩnh lặng. T�m được tĩnh lặng th� tr� s�ng. Như nước ở dưới hồ đục, ch�ng ta m�c đổ v�o lu. Sau một thời gian từ s�ng đến chiều, nước l�ng lại trở n�n trong. Nước trong kh�ng phải chỉ do m�nh l�ng, m� bản chất của nước l� trong. N� đục l� v� lẫn những cặn b� li ti. Cặn dừng lại, l�ng xuống th� nước trong trở lại. Mặt nước đục th� cảnh kh�ng hiện được. Mặt nước trong mới hay hiện r� tất cả cảnh b�n ngo�i. Nước trong tức l� s�ng, nước đục tức l� tối.

Ch�ng ta ngồi thiền l� để l�ng những cặn b� trong t�m xuống. Cặn b� lặng rồi th� t�m an. T�m an th� tr� s�ng. Đ� l� kết quả gần nhất của việc ngồi thiền. C�n kết quả xa, kết quả cuối c�ng l� giải tho�t sanh tử. Người tu Phật m� kh�ng chịu ngồi thiền l� một thiệt th�i lớn. Bởi v� t�m lăng xăng kh�ng y�n th� nghiệp dẫn ho�i. Nghiệp dẫn th� phải trầm lu�n sanh tử kh�ng c� ng�y c�ng.

Người tu thiền chẳng những t�m được y�n, tr� s�ng m� cơ thể lại tốt nữa. Cuộc sống l�c n�o cũng vui tươi, kh�ng buồn kh�ng khổ. Thường mỗi khi ch�ng ta nghĩ tới người m�nh gh�t th� mặt cau lại, nghĩ tới người m�nh giận th� mặt đỏ l�n, nghĩ tới người m�nh thương th� tự nhi�n muốn rơi nước mắt v. v� Cứ như vậy n�n cả ng�y gương mặt ch�ng ta thay đổi kh�ng biết bao nhi�u lần. Chỉ khi kh�ng nghĩ g� hết th� gương mặt m�nh mới b�nh thản, an nhi�n, tươi tỉnh. Đ� l� lợi �ch cụ thể, gần nhất của người tu thiền.

T�m đ� an th� tự nhi�n th�n �t bệnh. Người c� mối sầu lo trong t�m, th�n rất dễ sanh bệnh. Bệnh sầu lo c�c b�c sĩ sợ lắm, v� d� c� thuốc hay cũng kh�ng trị nổi. Chỉ biết tu th� sầu lo mới giảm, mới dứt được. Đ� l� một lẽ thật. Hiểu như vậy mới thấy gi� trị của việc ngồi thiền. Người kh�ng hiểu thường hay ph� b�nh: "L�m g� m� ngồi lim dim ho�i! " C� nhiều người chỉ tr�ch rằng, t�i dạy Tăng Ni, Phật tử kh�ng l�m g� hết, cứ ngồi lim dim lim dim suốt ng�y thật v� �ch. Người nh�n cạn thấy ngồi thế như v� �ch, nhưng sự thật đ� l� việc l�m hết sức quan trọng.

Ch�ng ta suốt ng�y hay suốt đời cứ chạy ra ngo�i m� chưa bao giờ nh�n lại m�nh. Khi nh�n lại rồi mới thấy m�nh l� c�i g�, mới biết những niệm lăng xăng chợt sanh chợt diệt kh�ng phải thật m�nh. L�u nay do m� lầm, ch�ng ta nhận đ� l� m�nh. Đến khi c�i sanh diệt ấy dừng lại, ta mới nhận ra được c�n c� một c�i tối quan trọng, kh�ng sanh kh�ng diệt, lu�n tỉnh s�ng v� hiện hữu b�n m�nh. Đ�y mới ch�nh thật l� m�nh. Nhận ra như thế l� t�m lại được tr�n bảo nh� m�nh từ l�u đ� qu�n mất. Một việc l�m như vậy m� c� thể n�i v� �ch được sao!

Ở đ�y, t�i chỉ n�i kh�i lược về � nghĩa v� lợi �ch của việc tu tập tọa thiền như thế th�i. Qu� vị muốn biết hết gi� trị của n� th� h�y từng bước đi v�o thực tập. Chừng ấy, như người uống nước n�ng lạnh tự biết, đ�u thể n�i tới được.

]