TU L� CHUYỂN NGHIỆP

L� DẸP BỎ THAM S�N SI

Trường hạ Vạn Hạnh 1999

H�m nay nh�n m�a an cư, chư Ni tụ hợp về Ni viện Vạn Hạnh v� B�t Nh� để an cư tu học. Qu� vị c� nh� � mời ch�ng t�i về đ�y n�i chuyện, nhắc nhở Ni ch�ng tu h�nh, đồng thời s�ch tấn tất cả Phật tử đang tr�n đường học đạo phải si�ng năng tinh tấn. T�i hoan hỷ nhận lời, n�n mới c� buổi n�i chuyện n�y.

Trước hết t�i c� đ�i lời với Ni ch�ng. Qu� vị đ� c� ph�c duy�n nhiều đời n�n được l�m th�n người, được xuất gia học đạo, c� thầy c� bạn tr�n đường tu. Đ� l� chủng duy�n l�nh nhiều đời, nhiều kiếp n�n ng�y nay mới được kết quả tốt đẹp như vậy. Đ� được quả tốt th� phải r�ng vun trồng cho n� tăng trưởng đến th�nh tựu, chớ đừng ỷ lại nh�n trước tốt rồi ch�ng ta bỏ qua, kh�ng nỗ lực, th� nh�n cũ sẽ hư l�p đi, kết quả kh�ng c�n tốt nữa.

Tr�n đường tu, ch�ng ta phải r�ng tu như thế n�o cho xứng đ�ng với ch� nguyện xuất gia l�c ban đầu của m�nh. C� vị n�o khi xuất gia lại nguyện con v� ch�a để được ngủ nhiều, ăn nhiều, chơi nhiều kh�ng? Chắc kh�ng c�. Ai cũng nguyện lớn rằng con xuất gia để được gi�c ngộ giải tho�t v� độ ch�ng sanh c�ng được giải tho�t. Đ� l� l� tưởng cao si�u �t c� g� b� được. V� vậy trong nh� Phật thường n�i, người xuất gia kh�ng phải l� người l�m việc tầm thường, n�n gọi l� phi thường. Đ� l� phi thường th� ch�ng ta phải c� tư c�ch, c� th�i độ phi thường mới được.

T�i thường n�i, qu� vị xuất gia l� đ� thực hiện một việc phi thường rồi. Qu� vị thấy m�nh đ� l�m được điều g� phi thường chưa? Người thế gian b�n ph�i nữ khi lớn l�n ai cũng muốn để t�c trang sức cho đẹp. Qu� vị cạo bỏ phắt đi th� đ� đ� l� phi thường chưa? D�m cạo t�c kh�ng sợ xấu, kh�ng sợ người ta cười, kh�ng v� trang sức đẹp đẽ của thế gian, kh�ng muốn bận t�m với trần tục để v�o ch�a tu. Đ� l� c�i phi thường thứ nhất.

Đến điểm phi thường thứ hai. Qu� vị thấy Phật tử hay người đời l�c n�o cũng trọng miếng ăn, ăn sao cho ngon. M� muốn ăn ngon th� tự nhi�n phải c� thịt c� mới ngon, c�n rau cải đạm bạc l�m sao ngon. Nhưng khi tu qu� vị dứt kho�t kh�ng ăn c� thịt nữa, chỉ ăn rau cải sống qua ng�y. Đ� cũng l� một việc phi thường rồi.

Song điều phi thường thứ ba l� quan trọng nhất. Thế gian nam nữ lớn l�n đều c� đ�i bạn, lập gia đ�nh, nhưng qu� vị lại cương quyết tu, kh�ng bị cột tr�i bởi t�nh cảm gia đ�nh nữa. Một l�ng v�o ch�a lo tu h�nh để được giải tho�t sinh tử, kh�ng bận bịu chuyện thế gian với t�nh cảm tầm thường đ�. Như vậy l� rất phi thường.

Ch�ng ta đ� l� người l�m việc phi thường th� lu�n lu�n l�c n�o cũng phải l� người đi đầu, hướng dẫn cho huynh đệ, cho mọi người noi theo. Muốn đi đầu, muốn hướng dẫn mọi người th� trong t�m qu� vị c�n tham, s�n, si được kh�ng? Nếu nội t�m c�n tham, s�n, si th� đ� l� một điều khổ.

Bởi v� trong kinh Phật dạy:

- N�y c�c Tỳ-kheo, nếu trong thất của c�c �ng c� ba con rắn độc chui v�o, l�c đ� c�c �ng ngủ c� ngon kh�ng?

- Bạch Thế T�n, ch�ng con ngủ kh�ng ngon.

Phật hỏi:

- L�m sao c�c �ng ngủ mới ngon?

C�c thầy Tỳ-kheo bạch:

- Chừng n�o ch�ng con đuổi được ba con rắn độc ra khỏi nh�, chừng đ� ch�ng con ngủ mới ngon.

Phật n�i:

- Đ�ng vậy, ba con rắn độc ở trong nh� n�n c�c �ng ngủ kh�ng ngon. Nhưng ba con rắn độc đ� chưa độc bằng ba thứ độc tham, s�n, si. V� tham, s�n, si kh�ng những hại ch�ng ta trong đời n�y m� c�n x�i giục ch�ng ta tạo nghiệp lu�n hồi trong v� lượng kiếp nữa.

Như vậy, rắn độc chỉ cắn ch�ng ta chết trong một th�n; c�n tham, s�n, si sẽ dẫn, sẽ k�o, sẽ l�i ch�ng ta đi trong lu�n hồi v� lượng kiếp. Vậy thứ n�o đ�ng sợ hơn?

N�i thực tế hơn, h�m n�o trong thất của qu� vị c� rắn độc chui v�, đ�m đ� qu� vị ngủ được kh�ng? Cũng thế, trong nội t�m qu� vị nếu c�n ba thứ độc, qu� vị c� ngủ được kh�ng? Chắc ngủ vẫn ngon như thường! Thế mới thấy, c�i m� Phật cho rằng đ�ng sợ ch�ng ta chưa thật sợ, c�n những c�i kh�ng đ�ng sợ ch�ng ta lại sợ. Đ� l� v� ch�ng ta kh�ng s�ng suốt, ch�ng ta yếu đuối. V� vậy t�i khuy�n, nhắc qu� vị phải nhớ đuổi ba con rắn độc ra trước, đ� l� điều thiết yếu. Nhiều vị sống trong tập thể v� ba con rắn độc m� bị tổn hết c�ng đức, sự tu h�nh cũng bị chướng ngại.

Chẳng hạn đối với con rắn s�n, người tu niệm Phật m� nổi s�n th� tối h�m đ� niệm Phật được y�n kh�ng? C�n người tọa thiền m� nổi s�n với thi�n hạ th� tối tọa thiền được y�n kh�ng? Như vậy, s�n l� c�i chướng l�m trở ngại sự tu của tất cả ch�ng ta. N�n t�i mong rằng tất cả Ni ch�ng đ� quyết t�m tu hạnh giải tho�t để cứu m�nh, cứu ch�ng sanh th� qu� vị cố gắng phải dẹp trừ ba thứ độc trước. Trừ n� rồi th� tu ph�p n�o cũng th�nh c�ng, tu ph�p n�o cũng c� kết quả. Ngược lại, nếu qu� vị kh�ng dẹp trừ ba thứ độc, d� qu� vị cố gắng tu ph�p g� cũng kh� c� kết quả được.

Như vậy trọng t�m tu cho th�nh c�ng, đạt được kết quả l� trước phải diệt trừ tam độc, đ� l� c�i gốc. Tr�n đường tu, sự th�nh c�ng l� phần của qu� vị, thầy bạn chỉ nhắc nhở th�i. L�m sao để năm nay t�i tới thăm, qu� vị đuổi ba con rắn độc ra được ph�n nửa. Sang năm tới, t�i tới thăm th� ba con rắn độc đ� ra khỏi nh�, l� qu� vị tu tiến đ�. Kh�ng phải ch�ng ta ngồi thiền nhiều giờ, niệm Phật nhiều m� tiến. Th�m giờ ngồi thiền, th�m chuỗi niệm Phật, nhưng ba con rắn độc kh�ng đuổi ra th� tu vẫn kh�ng tiến như thường. M�nh tu nhất t�m niệm Phật, quyết ch� ngồi thiền rất l� nghi�m chỉnh, nhưng ra ngo�i ai n�i tr�i � liền nổi giận đ�ng đ�ng, th� người ta sẽ kết luận c� ấy giả bộ niệm Phật, giả bộ ngồi thiền chớ kh�ng phải tu thật.

Như vậy, trọng t�m của người xuất gia l� phải dẹp tham, s�n, si. Đ� l� bước đầu tr�n đường tu. T�i mong tất cả Ni ch�ng đều cố gắng thực hiện cho được. Đ�y l� lời nhắc nhở của t�i với Ni ch�ng.

Tiếp đến t�i c� v�i lời nhắc nhở qu� Phật tử c� mặt h�m nay. Qu� vị hiện giờ l�m ra tiền của, vậy qu� vị c� sợ trộm cướp kh�ng? T�i xin chỉ qu� vị một phương ph�p g�n giữ sự nghiệp của m�nh kh�ng bị trộm cướp, kh�ng bị ai lấy hết. Trong nh� Phật lu�n lu�n dạy người Phật tử l�m thế n�o cho c�ng đức của m�nh được tăng trưởng, được l�u d�i, được bền vững đừng để ti�u mất.

Qu� vị x�t ở thế gian nếu ch�ng ta c� tiền nhiều, c� của nhiều th� ch�ng ta sợ trộm, sợ cướp, sợ đủ thứ. C� của th� sợ mất của; c� danh vọng th� sợ mất danh vọng; danh vọng cao chừng n�o c�ng sợ mất nhiều chừng ấy. Thế nhưng, đức Phật dạy c�i ch�ng ta tạo ra, kh�ng bao giờ mất đ� l� nghiệp. Nghiệp theo ch�ng ta như b�ng với h�nh kh�ng t�ch rời được, đời n�y, đời sau v� nhiều đời kh�ng bao giờ mất.

Vậy nghiệp l� g�? Nghiệp l� th�i quen, l� h�nh động do ch�ng ta chăm ch� v�o một việc, tiếp tục l�m việc đ� m�i th� th�nh th�i quen. Đ� gọi l� nghiệp. Th� dụ c� A dạy học, c� B cũng dạy học, họ gọi nhau l� bạn đồng nghiệp. Đồng nghiệp tức l� c�ng l�m một nghề dạy học. Hoặc ch� A h�t thuốc, ch� B cũng h�t thuốc hay ch� A uống rượu, ch� B cũng uống rượu th� gọi l� bạn nhậu, bạn h�t. Như vậy h�t thuốc, uống rượu l�u th� th�nh nghiệp thuốc, nghiệp rượu.

Bởi vậy người đ� quen l�m việc g� th� việc đ� trở th�nh nghiệp của m�nh. Qu� vị thấy ch�ng ta ở ng�nh n�o, nghề n�o cũng nh�n sự vật theo con mắt của nghiệp đ�. Th� dụ ở ch�a c� trồng c�y b�ch lớn. Người thợ mộc n�i c�y b�ch l� một loại gỗ rất cứng, d�ng để đ�ng đồ chắc lắm. Người dược sĩ th� thấy c�y b�ch n�y c� vị thuốc trị được bệnh, v. v� Cũng một c�y b�ch m� người n�i gỗ tốt, người n�i thuốc hay. Lại c� người n�i nếu c�y b�ch n�y kh�o uốn th� sẽ trở th�nh con rồng, con phụng g� đ� v. v� Như vậy, t�y theo cặp mắt của mỗi người m� sự vật được nh�n theo nhiều c�ng dụng ri�ng biệt kh�ng giống nhau. Đ� l� nh�n theo nghiệp. Vậy nghiệp c� h�nh tướng kh�ng?

T�i th� dụ c� một �ng thầy gi�o, một �ng b�c sĩ v� một �ng thợ hồ. Cả ba c�ng đi chung một chuyến đ�, sang s�ng với nhiều đồ đạc. Ra tới giữa d�ng bỗng đ� ch�m. Mỗi người đều lo bơi v�o bờ qu�n hết đồ đạc. Tới bờ rồi nh�n lại người n�o cũng tay kh�ng, tất cả đồ nghề mang theo đều bị nước cuốn tr�i hết nhưng nghề thầy gi�o, nghề b�c sĩ, nghề thợ mộc c� bị cuốn tr�i kh�ng? Thế n�n nghiệp l� c�i kh�ng ai c� thể lấy đi được hết. D� nước tr�i, lửa ch�y, trộm cướp cũng kh�ng ai lấy được nghiệp của m�nh.

Phật dạy nghiệp được chia ra l�m hai thứ: nghiệp l�nh v� nghiệp dữ. Nếu ch�ng ta tạo nghiệp l�nh th� điều thiện, điều l�nh ng�y c�ng tăng trưởng. Nếu ch�ng ta tạo nghiệp �c th� c�ng ng�y c�ng gặp nguy hiểm, c�ng gặp nhiều tai họa. Nh� Nho xưa hay n�i đ� l� �m đức. Nh� Phật gọi đ� l� nghiệp l�nh. �m đức th� kh�ng ai ăn cắp được; c�n của cải t�i sản th� rất dễ mất. N�n n�i "t�ch �m đức dĩ vi tử t�n", để �m đức cho con ch�u th� con ch�u được hưởng, c�n để tiền của chắc g� con ch�u hưởng được.

Trong nh� Phật n�i để nghiệp l�nh lại cho con ch�u th� con ch�u hưởng phước, để nghiệp �c th� con ch�u thọ khổ. Nếu qu� vị thương con ch�u th� gieo nghiệp l�nh. Song nghiệp của ai người đ� hưởng chứ người kh�c kh�ng hưởng được, vậy tại sao ta phải tạo nghiệp l�nh cho con ch�u? Đ� l� v� muốn cho con ch�u ch�ng ta trở th�nh người tốt, người hiền, c� t�i, c� đức n�n ch�ng ta phải lo cho n� học. Học được rồi qu� vị kh�o hướng dẫn cho n� biết đạo đức, biết l�m l�nh, biết tạo những điều phước th� đ� l� tạo cho n� nghiệp l�nh, nghiệp tốt rồi. N� c� nghiệp l�nh tốt, giả sử cha mẹ mất đi th� n� cũng kh�ng khổ. C�n nếu cưng con, muốn c�i g� cho c�i ấy, sung sướng ăn chơi tự do th� tới chừng cha mẹ trăm tuổi n� sẽ khổ. Đ� l� kh�ng biết g�y dựng nghiệp tốt cho con ch�u.

Lại nữa, c� nhiều người l�m ăn được n�n cứ lo cặm cụi l�m ăn ho�i, kh�ng nghĩ tới việc học h�nh của con, kh�ng lo đạo đức cho con. Cứ l�m ăn cho c� nhiều tiền, nhiều của v� nghĩ khi chết, của đ� sẽ để lại cho con. Nhưng của cải ấy chắc g� con ch�u hưởng được, n�i chi đến giữ. Những g� m�nh l�m đổ mồ h�i x�t con mắt, thức khuya dậy sớm, nhưng nếu con ch�u kh�ng c� đạo đức, kh�ng c� t�m lương thiện th� tiền của để lại chưa chắc g� ch�ng hưởng được.

Thế n�n người cha, người mẹ kh�n ngoan l� phải hướng dẫn cho con tạo nghiệp tốt. Nghiệp tốt l� nghiệp thầy gi�o, nghiệp b�c sĩ, nghiệp g� chuy�n m�n cho �ch nước lợi d�n l� được. Đồng thời hướng dẫn cho con t�m lương thiện, biết thương người, biết gi�p đỡ kẻ khổ v. v� Đ� l� qu� vị biết lo xa, biết thương con thật l�ng.

C�n phần m�nh th� qu� vị nhớ, nhất l� những vị tuổi đ� cao, đ� mấy mươi năm nhọc nhằn với cuộc sống lắm rồi, tuổi gi� kề cận, r�ng l�m sao ng�y n�o c�n c� mặt ở tr�n đời th� h�y tạo những nghiệp l�nh, những phước thiện để khi m�nh nhắm mắt, nghiệp đ� theo m�nh kh�ng mất. Nếu qu� vị tạo được một triệu điều l�nh, qu� vị kh�ng cần tủ, kh�ng cần nh� chắc, vẫn kh�ng ai lẻn v� lấy cắp được một triệu việc l�nh của qu� vị. C�n nếu qu� vị c� một triệu lượng v�ng, d� nh� cao cửa sắt, cũng chưa chắc g� giữ được.

Ch�ng ta gi�nh danh, gi�nh lợi với thế gian, nếu m�nh được, người mất th� họ đố kỵ ganh gh�t. C�n ch�ng ta tạo nghiệp l�nh, d� bao nhi�u điều họ thấy họ cũng mừng gi�m, kh�ng ai đố kỵ hết. Như vậy, ch�ng ta l�m những điều tốt m� kh�ng ai đố kỵ với ch�ng ta, đ� l� c�ch y�n ổn nhất.

Lại nữa, ch�ng ta l�m nghề g� ph�t t�i th� c� người cạnh tranh, đua chen với ch�ng ta. M� cạnh tranh th� ai cũng gi�nh phần hơn. Đ� l� nguy�n nh�n dẫn tới đấu tranh với nhau. B�y giờ ch�ng ta l�m việc l�nh nếu c� ai cạnh tranh với ch�ng ta th� c�ng tốt. T�i l�m mười điều l�nh, người đ� tranh với t�i cũng l�m mười điều hoặc mười lăm điều th� c�ng tốt hơn, c�ng cạnh tranh c�ng tốt. Như vậy qu� vị thấy c�i n�o đem lại sự an ổn cho ch�ng ta, đem c�i hay, c�i đẹp cho mọi người chung quanh. Chỉ c� nghiệp l�nh l� qu� nhất. Đ� l� chuyện hiện tại.

C�n mai sau nếu ch�ng ta đ� tạo nghiệp l�nh, sau khi mất nghiệp ấy c� sức mạnh l�i dẫn ch�ng ta đi tới những chỗ l�nh. Như vậy hiện tại ch�ng ta được an vui v� mai sau ch�ng ta cũng được an vui. Nếu ch�ng ta kh�ng cố gắng l�m l�nh, kh�ng cố gắng tạo nghiệp l�nh th� hiện tại ch�ng ta chưa chắc vui m� mai kia lại c�ng khổ hơn nữa. Đ� l� ch�ng ta biết lo xa.

Vậy qu� vị đem hết t�m tư g�y dựng sự nghiệp th� n�n g�y dựng cho m�nh một sự nghiệp xứng đ�ng, l�u d�i. Đ� l� nghiệp thiện, nghiệp l�nh. Qu� vị nghĩ nghiệp thiện, nghiệp l�nh xuất ph�t từ đ�u? Nh� Phật gọi tam nghiệp: th�n nghiệp, khẩu nghiệp, v� � nghiệp. Th�n m�nh l�m tất cả điều lợi cho ch�ng sanh, đ� l� tạo nghiệp l�nh; th�n m�nh l�m tất cả điều đau khổ cho ch�ng sanh, đ� l� tạo nghiệp �c.

Miệng m�nh n�i tất cả điều l�nh cho mọi người được vui, mọi người hết khổ, đ� l� nghiệp l�nh; n�i lời dữ cho người phải buồn, phải giận, phải tức tối l� tạo nghiệp dữ. � nghĩ xấu, nghĩ bậy, nghĩ hại người l� tạo nghiệp dữ; � nghĩ cứu gi�p, nghĩ thương y�u người l� tạo nghiệp l�nh. Như vậy ba nghiệp th�n, miệng, � cố gắng l�m l�nh th� th�nh người hiền.

Phật tử ch�ng ta tu c� hiền chưa? Đ� l� điều m� t�i xin nhắc. V� ch�a lạy tha thiết v� c�ng, lạy Phật, cầu Phật đủ thứ, nhưng ra ngo�i ai chọc tức, n�i th�i kh�ng chừa lời n�o. Như vậy l� m�nh chưa hiền, chưa biết tu. Nếu gia đ�nh, vợ chồng, con c�i đều biết tu ba nghiệp th� c� đầm ấm kh�ng? Thế n�n, biết tu th� trở th�nh người tốt, gia đ�nh hạnh ph�c. Nếu trong x�m, trong l�ng ai cũng biết tu ba nghiệp th� x�m l�ng đ� c� b�nh y�n kh�ng? Qua đ� qu� vị mới thấy gi� trị của người tu Phật l� phải l�m sao đem lại cho m�nh sự an l�nh, đem lại cho gia đ�nh hạnh ph�c, đem lại cho x� hội vui tươi th�i b�nh, gầy dựng cuộc đời tốt đẹp. Chớ kh�ng phải đi ch�a mới gọi l� tu c�n về nh� kh�ng chịu tu.

T�i kể một c�u chuyện của Nhật Bản. C� b� cụ chuy�n niệm Phật. Ng�y n�o b� cũng niệm mấy chuỗi. Một h�m b� đang ngồi niệm Phật, bỗng c� thằng ch�u nội l�m rớt bể c�i b�t kiểu. B� quăng x�u chuỗi xuống rồi chửi đứa ch�u. Người con thấy vậy n�i: "Mẹ �, mẹ tu sao mẹ c�n chửi? " B� qu�t: "Tao tu với Phật chứ kh�ng phải tu với tụi b�y! "

Qu� vị nghĩ sao? Ch�ng ta tu với Phật hay tu với ch�ng sanh? Ch�ng sanh nhiều buồn khổ, nhiều xấu xa th� m�nh phải tu với họ chớ! C�n Phật ngồi im l�m c� n�i lời n�o đ�u, khen Ng�i cũng kh�ng gật đầu, ch� Ng�i cũng kh�ng lắc đầu. Ng�i lặng y�n tự tại, chỉ c� ch�ng sanh mới đa sự. Cho n�n ch�ng ta tu l� tu với ch�ng sanh. Ch�ng sanh nhiều khổ n�o, nhiều cuồng loạn, nhiều si m� n�n ta phải r�ng tu với họ, để l�m sao ch�ng ta đi trước l�m người gương mẫu cho họ bắt chước. Gia đ�nh ta biết tu n�n đầm ấm an vui, hạnh ph�c th� những người chung quanh mới noi theo. V� vậy ch�ng ta tu kh�ng chỉ cho m�nh m� tu cho cả gia đ�nh, cho cả x� hội nữa. Đ� mới l� người Phật tử biết tu, l� người Phật tử ch�n ch�nh. Chớ lạy Phật nhiều, c�ng Phật lắm nhưng ra đường kh�ng chịu nhịn ai hết th� đ� chưa phải l� tu.

Tới đ�y qu� vị biết để d�nh của qu� chưa? Qu� vị c� hứa với t�i từ nay về sau sẽ gửi ng�n h�ng c�ng đức mỗi ng�y mỗi nhiều kh�ng? T�i đảm bảo ng�n h�ng đ� kh�ng mất, gửi bao nhi�u cũng kh�ng mất hết, n�n phải r�ng tu.

H�m nay t�i đến thăm v� nhắc nhở Ni ch�ng cũng như tất cả Phật tử biết c�ch tu. Tu thiết thực chớ kh�ng phải tu bằng tưởng tượng, bằng l� thuyết, tu phải thực h�nh. Được vậy qu� vị mới xứng đ�ng l� đệ tử của Phật, xứng đ�ng l� người d�n tốt, biết x�y dựng cuộc đời v� đạo ph�p ng�y c�ng tươi đẹp hơn.

]